Karavanda hangi tipte akü kullanılması gerektiği konusu pek çok karavan sahibi ve araştırıcısının kafasını kurcalamaya devam ediyor. Yaşam aküsü de dediğimiz bu akülerin birkaç çeşidi var ve her birinin üstünlükleri ve zayıf yönleri mevcut. En iyisi diye bildiğimiz LiFePo akülerin bile zayıf yönleri olabilmekte. Şimdi Akü kullanımlarına ve farklarına daha ayrıntılı bakalım.





Akülerin Genel Yapı ve özellikleri

Dilerseniz akü tiplerine geçmeden önce akülerin genel yapı ve özelliklerine değinelim. Lityum ion temelli olanlar hariç diğer tüm aküler aslında kurşun asit akü olarak sınıflandırılıyorlar. Hepsinin içerisinde kurşun plakalar ve bu plakaların içerisinde bulunduğu asidik bir çözelti var. İşte fark bu asidik çözeltide ortaya çıkıyor. Kurşun plakalar sıvı haldeki sülfürik asit çözeltisinin içerisindeyse bu en temel basit kurşun asit akü oluyor. Eğer bu sıvı cam matı şeklinde bir yapıysa buna AGM (Absorbed Glass Mat) akü deniyor. Eğer bu sıvı tamamen homojen ve akmayan jel halindeyse adı üzerinde bunlara da jel akü deniyor.

Bu tür kurşun asit akülerin hepsinin şarj ve deşarjda ortak özellikleri var.

Hepsi için kısaca;

Her zaman tam şarjlı olmak istiyor

Her zaman yavaş şarj ve deşarj olmak istiyor

Şarjının ne kadarının eksildiğiyle alakalı olarak kurşun plakalarında sülfat kristalleri birikiyor.

Hızlı şarj ve deşarj oldukça da bu sülfat kristalleri çok daha hızlı oluşuyor.


Sülfat Kristallerini Nedir

Boş bir kavanoz düşünün, bu kavanozun alacağı su miktarı (hacmi) de akünüzün kapasitesi olsun. İşte bu sülfat kristalleri de kavanozda biriken çakıl taşları olarak düşünebilirsiniz. Her sülfat kristali akünüzün kapasitesini ufak ufak düşürür. Ve her kurşun asit akü zamanla bu sülfat kristalleri nedeniyle zaman içerisinde kullanılamaz hale gelir. Hiç kullanmasanız da ölür, kullandıkça daha hızlı ölür.

Karavanlarımızda kullanacağımız servis akülerini kabaca şu şekilde sayabiliriz:

  • Sulu akü dediğimiz basit kurşun asit aküler
  • AGM Aküler
  • Jel Aküler
  • Lityum ion (ya da lityum demir fosfat, kısaca lityum temelli) aküler

…




Sulu akü dediğimiz basit kurşun asit aküler:

Bu akü türü araçlarımızda marş aküsü olarak kullanılabilen akülerdir. Enerji depolamak için en hesaplı yöntemdir. Bu akü türü hızlıca şarj ve deşarj olabilir. Ancak bu hızlı şarj ve deşarj işi bize akünün içerisindeki kurşun plakalarda biriken sülfat kristalleri olarak geri dönecektir. Diğer akü türlerine göre en hızlı sülfat kristali oluşan akülerdir. Dolayısıyla ömrü en kısa olandır. Normal bir kullanımda 3 ila 5 yıl arasında ömürü olabilir. Derin deşarj veya aşırı kullanım durumlarında çok daha kısa sürede ömrü dolar. En fazla %30’unun kullanılması ve hemen şarj edilmesi önerilir. %30’dan fazla kullanım geri dönülemez hasarlara yol açabilir. Bu %30 da örneğin 200 amperlik bir akünün sadece 60 amperini kullanabileceğiniz anlamına geliyor. Yani aslında 200 amper diye taşıdığınız akü 60 amper olduğunu söylebiliriz.

 

Agm aküler dediğimiz biraz daha gelişmiş aküler:

Temel yapı olarak çok benzer olmakla birlikte bu akü türü asidik sızı çözeltinin biraz daha yoğun hali olduğunu söyleyebiliriz. Bu yoğunluk bize sülfat kristallerinin oluşmasının gecikmesi ve hızlı şarj deşarjda daha az sülfat kristali oluşması gibi katkılar sunuyor. Bu aküde de tavsiye edilen maksimum deşarj %50’ler civarındadır. Yani kapasite olarak biraz daha iyi. Fakat tüm kurşun asit akülerde olduğu gibi bu akü türünü de hemen şarj etmeli ve mümkün olduğunca şarjını eksik bırakmamalıyız. Ne kadar az deşarj edersek o kadar iyi.



Jel Aküler (ya da Servis Aküleri) En Çok Tavsiye Edilen Akülerden
Bu aküler de diğer kurşun asit akülerle aynı yapıda olmakla birlikte asidik çözeltisi en iyi olan akülerdir. Bu gelişmiş jel yapı kurşun plakalardaki sülfat kristali oluşumunu en aza indirmek üzere tasarlanmışlardır. %80’e kadar deşarj olabilirler ve çok daha uzun ömürleri vardır. Fakat yine de bu akülere de iyi bakmak zorundasınız. Her zaman şarjlı tutmak, mümkün olduğunca az deşarj edip hemen tekrar şarj etmek zorundasınız. Sulu basit aküye göre avantajlarından bahsedelim; Sulu akü %80 deşarj olup bir gün beklerse muhtemelen ya bir daha hayata dönemez ya da kapasitesinin büyük bir çoğunluğunu kaybeder, jel akü ise zaten ölmez, kapasitesinin de çok daha az bir kısmını kaybeder, yolunuza devam edersiniz. Fakat bu akünün de zayıf noktası hızlı şarj ve deşarja elverişli olmaması. Mesela marş basmak için bu aküyü kullanamazsınız. Kullanırsanız ömrü çok hızlı tükenir ya da yeterli güçte akımı veremez.

Lityum ion (ya da lityum demir fosfat, kısaca lityum temelli) aküler:
Bu aküler ağırlık ve kapasite avantajı nedeniyle çok tavsiye ediliyor. Fakat şu aşamada pahalı ve şarj işinin karmaşıklığı nedeniyle bence karavan için uygun olmadığını söyleyebiliriz. Nasıl ki kurşun asit aküler her zaman tam şarjlı kalmak istiyorlarsa bu akü türü de her zaman orta şarjda kalmak istiyor. Tam şarjlı olmayı da (%80’den fazla), bitik kalmayı da (%20’den az) sevmiyorlar. Yoksa kalıcı zarar görüyorlar. Karavanda  güneş panelleri ile de sürekli tam şarjlı kalacaklarından ömürleri tahmin edilenden kısa olacaktır. Bir süre daha beklemek, bu şarj karmaşasına çözüm bulunduktan sonra almak daha mantıklı olduğunu söyleyebiliriz.